Oksytocyna – dla większości znana jako „hormon miłości” jest pełna nieoczekiwanych właściwości i zależności

Oksytocyna a Regulacja Apetytu

Jak się okazuje oksytocyna posiada także nieoczywistą zdolność regulowania zachowań żywieniowych, poprzez wpływ na apetyt prawdopodobnie poprzez jej udział w wywoływanie i utrzymywanie tego odczucia.

• Wyższy poziom oksytocyny wpływa na mniejsze stężenie leptyny i neuropeptydu Y, odpowiedzialnych za stymulację apetytu.
• Biorąc pod uwagę miejsce syntezy tego hormonu, która zachodzi w podwzgórzu, w którym występuje też ośrodek głodu i sytości, to tak bliskie sąsiedztwo skłania do podejrzeń, że zależność ta jest nieprzypadkowa i można ją powiązać z lokalizacją właśnie.
• Uwolniona z przysadki mózgowej oksytocyna oddziałuje na mózg, a zwłaszcza na ciało migdałowate hamując uczucie głodu i wzmacniając uczucie sytości. Efektem ubocznym ale pożądanym takiego stanu rzeczy jest pozytywny wpływ na utrzymanie zdrowej masy ciała.
• W ciele migdałowatym zachodzą interakcję oksytocyny wraz z innymi układami nerwowymi odpowiadającymi za odpoczynek lub stres i to właśnie połączenia tych szlaków mogą wpływać na regulację apetytu.

Uwalnianie oksytocyny i sposoby na jej podwyższenie

Oksytocyna uwalniana w mózgu przez podwzgórze zachodzi pod wpływem karmienia piersią, porodu lub stresu. Zdaje się jednak, że wydzielanie może także zachodzić lokalnie, w obiegu, niezależnie od stymulacji podwzgórza. Sposoby na samodzielne pobudzenie jej wydzielania są dość proste w wykonaniu:

• Przytulanie i bliskość: Kontakt fizyczny – przytulanie, głaskanie, trzymanie za rękę, masaż, ale również głębokie rozmowy, dzielenie się emocjami i wzmacnianie relacji
• Interakcje społeczne i ze zwierzętami: Zdrowe relacje, budowanie zaufania i okazywanie empatii
• Wspólne śmiech i zabawa
• Kontakt wzrokowy: Patrzenie komuś w oczy, zwłaszcza podczas rozmowy, sprzyja budowaniu więzi i uwalnianiu oksytocyny. Tyczy się to również w stosunku do zwierząt
• Śmiech
• Aktywność fizyczna
• Pomaganie innym: Działania charytatywne, takie jak wolontariat, a także okazywanie życzliwości i empatii, zwiększają poziom oksytocyny i dają poczucie spełnienia.
• Opieka: Opiekowanie się innymi – dziećmi, zwierzętami, bliskimi i okazywanie im troski
• Słuchanie muzyki: Ulubiona muzyka może poprawić nastrój i pobudzić wydzielanie oksytocyny.

Oksytocyna, Stres i Jedzenie Emocjonalne

Badacze sugerują, że oksytocyna może mieć znaczenie w kontrolowaniu emocji i wpływa na funkcje poznawcze, czyli między innymi na to jak postrzegamy świat, w tym jedzenie. A to ma bardzo duży wpływ na wybory żywieniowe, a zrozumienie tego jest procesem dość mozolnym, ale przynoszącym zadowalające rezultaty, zwłaszcza w przypadkach zaburzonej relacji z jedzeniem.

• Wysoki poziom oksytocyny pozytywnie wpływa na wzmocnienie odporności na stres – sugeruje się, że hormon ten uwalniany w mózgu bezpośrednio wpływa na korę nadnerczy (tam wydzielany jest kortyzol), zmniejszając tym samym poziom kortyzolu i aktywność współczulnego układu nerwowego.
• Badania mówią, że oksytocyna (która była indukowana) wpływa na zachowania żywieniowe i regulowanie metabolizmu niezależnie od tego, jakie jest podłoże stresu. Dlatego jej działanie idzie w parze z umiejętnym radzeniem sobie z jedzeniem pod wpływem trudnych emocji.

Rola oksytocyny w relacjach społecznych

Oksytocyna jest też hormonem przywiązania – ma kluczowe znaczenie w budowaniu relacji, a te jak wiadomo, mają prozdrowotny wpływ na dobrostan psychiczny. Oczywiście, jeżeli relacje są zdrowe, a nie toksyczne. Odpowiada za budowanie więzi i postrzeganie relacji ludzkich. Ciekawostka: w badaniach na szczurach zaindukowanie oksytocyny poskutkowało zmniejszeniem agresji u męskich osobników wobec wprowadzonych nowych członków stada.

Oksytocyna a układ nagrody

Sugerowane jest też to, jakoby hormon ten brał udział w zachowaniach związanych z gratyfikacją czyli układem nagrody.

• Oksytocyna zdaje się aktywować szlaki dopaminergiczne prowadząc do uwolnienia dopaminy, która kojarzona jest właśnie z motywacją i zdobyciem zasłużonej nagrody za wykonanie zadania. To też może być związane lub nawet zależne od szlaków seretoninergicznych czyli od udziału serotoniny.
• Wygląda więc na to, że wszystkie hormony kojarzone z dobrym samopoczuciem: endorfiny, serotonina, dopamina i oksytocyna są ze sobą powiązane. I nie powinno to być zadziwiające, gdyż tak właśnie działa organizm ludzi – jest pełen zależności.
• W zdrowym organizmie zachowanie homeostazy regulowane jest głównie przez podwzgórze i pień mózgu. Kiedy organizm nie jest w homeostazie, czyli podwzgórze lub narządy nie pracują prawidłowo, to organizm próbując zachować równowagę angażuje inne regiony mózgu – te odpowiedzialne za motywację, natychmiastową gratyfikację związaną z jedzeniem i ogólnym postrzeganiem jedzenia. Znaczy to, że podwzgórze nie pełni wówczas pierwszorzędnej roli w przywróceniu homeostazy, a prym wiodą głównie te obszary mózgu, które kontrolują pamięć, nawyki i działanie pod wpływem impulsów.
• Wysoko smakowite i bogate w węglowodany posiłki, których pożądamy w trudnych chwilach dają chwilowe poczucie ulgi i odstresowania. Jest to działanie krótkofalowe i stanowi bardzo łatwą drogę do wypracowania sobie niezdrowego nawyku. Wniosek zatem jest taki, aby wspierać organizm w utrzymywaniu homeostazy.

Połączenie Jelito-Mózg: Oksytocyna i Mikrobiota

Oksytocyna wpływa też pozytywnie na mikrobiotę jelitową, a to jak powszechnie już wiadomo wpływa na samopoczucie, odporność immunologiczną i metabolizm. I zdaje się to być zależnością wzajemną, czyli zdrowa mikrobiota też ma znaczenie dla poziomu oksytocyny.

• W badaniu, probiotykoterapia Lactobacillus Reuteri (popularny szczep bakterii mlekowych, występujący m.in. w fermentowanych produktach, pieczywie na zakwasie, jogurtach i kefirach) codziennie przez 12 tygodni w dawce 1010 CFU, zwiększyło poziom oksytocyny krążącej w obiegu, ale przede wszystkim też w mózgu! A wcale nie jest to takie oczywiste ze względu na obecność bariery krew-mózg, przez którą nie wszystko może się przedostać. Należy podkreślić jednak badanie to przeprowadzono na gryzoniach, a więc nie jest to jednoznaczne z tym, że u ludzi wygląda to tak samo.
• Podobną reakcję zauważono w przypadku suplementacji L. Plantanum 299 v.
• Suplementacja probiotykiem pozytywnie zadziałała także na wzmocnienie funkcji poznawczych w stosunku do jedzenia i wzmocniła odporność na jedzenie.
• Nieprawidłowe działanie lub uszkodzenie DNA kodującego białko odpowiedzialnego za syntezę oksytocyny może prowadzić do depresji, stanów lękowych i niepokoju, zachowań obsesyjno-kompulsywnych czy zaburzeń odżywiania. Te związane ze zmianą w genomie są poważniejsze, bo mogą przyczyniać się do takich chorób jak schizofrenia czy autyzm. Probiotykoterapia może wówczas wspomóc leczenie tych schorzeń.
• To jak mikrobiom wpływa na ekspresję oksytocyny w mózgu nie jest wyjaśnione, podobnie jak większość badań, których przedmiotem jest mikrobiota jelitowa. Dużym utrudnieniem w badaniach nad tym hormonem jest jej krótka żywotność , bo zaledwie 4-6 minut. Nie pozwala to dokładnie zbadać jakie jej różne stężenia związane są z innymi czynnikami.

Podsumowanie

Ale! Żeby nie było zbyt prosto, nie wystarczy jedynie zadbać o dobre relacje międzyludzkie i mikrobiotę. Pamiętajmy, że organizm ludzki jest bardzo złożony. W każdej sekundzie zachodzi w nim masa innych procesów, nie tylko uwalnianie oksytocyny. Obecność i kondycja innych hormonów, neuroprzekaźników i białek mają wpływ na cały organizm, zdrowie i samopoczucie. Jak dodamy do tego jeszcze to, co dzieje się w naszych głowach – nawyki, perspektywa, wizja świata, to robi się z tego niezły kawał ciała do okiełznania. Dlatego pamiętaj, by dbać o nie holistycznie, bo pojedyncze zrywy i działania wyłącznie w jednym kierunku niestety nie będą wystarczające.

Źródła:

• Cuesta-Marti C. i in.,  Microbes, oxytocin and stress: Converging players regulating eating behavior, Journal of Neuroendocrinology, 2023
• Iovino M. i in., The neurohypophyseal hormone oxytocin and eating behaviors: a narrative review, Hormones, 2023